आज देशभर श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन जनै पूर्णिमा, रक्षाबन्धन र ऋषि तर्पणी पर्व मनाइँदैछ। वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरू बिहानैदेखि नदी, ताल, तलाउ, पोखरीमा गई स्नान गरी गुरु पुरोहितबाट मन्त्रित रक्षासूत्र (डोरो) बाँधेर नकारात्मक शक्तिहरूबाट सुरक्षा प्राप्त गर्ने धार्मिक विश्वास अनुसार पर्व मनाउँछन्।
पौराणिक कथाअनुसार सत्ययुगमा गुरु वृहस्पतिले अत्यन्त बलशाली दानवराज बलीलाई डोरो बाँधेर जोगाएको भएदेखि रक्षाबन्धनको परम्परा चलिआएको हो। वैदिक मन्त्रसहित ब्राह्मण पुरोहितले यजमानको दाहिने नाडीमा यज्ञोपवीत (जनै) र रक्षासूत्र बाँध्ने चलन छ।
तागाधारीले नयाँ जनै फेर्नुपर्ने विधानअनुसार श्रावण शुक्ल चतुर्दशीदेखि व्रत बसेर पूर्णिमाको दिन स्नान गरी वैदिक विधिपूर्वक नयाँ जनै फेरिन्छ। यस क्रममा ऋषिहरूलाई तर्पण गरिन्छ, जसले गर्दा यस दिनलाई ऋषि तर्पणी पनि भनिन्छ।
परम्परागत रूपमा जनै पूर्णिमाको दिन एघार थरी गेडागुडी मिसाएर बनाइएको क्वाँटी खाने चलन छ, जसले रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउने र शरीरलाई चिसोबाट बचाउने धार्मिक र आयुर्वेदीय महत्त्व छ।
नेपालको तराई क्षेत्रमा भने आज दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई राखी बाँधेर प्रेम र सद्भाव बढाउने सामाजिक परम्परा पनि चलेको छ। यो परम्परा अहिले पहाडी क्षेत्रहरूमा समेत फैलिँदैछ।
देशभर, विशेषगरी पशुपतिनाथ, वसन्तपुर, काठमाडौँ उपत्यका, रसुवा, ललितपुर, सिन्धुपाल्चोक, धनुषा, जुम्ला, नवलपरासी लगायतका ठाउँहरूमा भक्तजनको भीड लाग्ने गर्दछ। यहाँ विभिन्न मठमन्दिर तथा पोखरीहरूमा मेला पनि लाग्छ।
जनै पूर्णिमा पर्वले नेपाली संस्कृतिमा धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको छ र यसले हाम्रो पहिचान र परम्परालाई मजबुत बनाउँदै आएको छ।