तीज हिन्दु नारीहरूको लागि विशेष महत्व राख्ने पर्व हो, जसले धार्मिक आस्था, पौराणिक कथा र सामाजिक सद्भावलाई जोड्ने काम गर्छ। भाद्र शुक्ल द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म मनाइने यो पर्व परम्परागत रूपमा दर खाने, निराहार व्रत बस्ने र सप्तऋषिको पूजा गरेर समापन गर्ने विधि अनुसार चल्ने गर्छ।
परम्परागत स्वरूप र मौलिकता
तीजमा विवाहित छोरी–चेलीलाई माइती घर बोलाएर मीठो दर खुवाउने, नयाँ लुगा दिने र रमाइलो गराउने प्रथा थियो। यो पर्वमा महिलाहरूले श्रीमान्को घरमा भोगेका दुःख–पीडा गीतमार्फत पोख्ने गर्थे।
तीज तत्कालीन समयमा महिला पुनर्मिलन, सूचना प्रवाह र भावनात्मक अभिव्यक्तिको महत्वपूर्ण माध्यम थियो।
पौराणिक कथा र सन्देश
हरितालिका तीजको पौराणिक कथा शिव–पार्वतीसँग सम्बन्धित छ। कथामा पार्वतीले विष्णुसँगको विवाह अस्वीकार गर्दै कठोर तपस्या गरेर भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गरेकी थिइन्। यस कथाले तत्कालीन पितृसत्तात्मक समाज, महिला अधिकारको अभाव र जीवनसाथी रोज्ने स्वतन्त्रताको अभिव्यक्ति प्रकट गर्छ।
सामाजिक र सांस्कृतिक महत्त्व
तीज पर्वलाई महिला सशक्तीकरणको सांकेतिक सुरुवातका रूपमा पनि लिइन्थ्यो। माइतीमा रमाइलो गर्ने, मीठो खाने र नयाँ पहिरन लगाउने अवसर यस पर्वमा प्राप्त हुन्थ्यो। गीतमार्फत सामाजिक अवस्था र व्यक्तिगत पीडाको चित्रण गरिन्थ्यो।
आधुनिक समाजमा तीज
आजका अधिकांश महिलाहरू आर्थिक रूपमा सबल, शिक्षित र स्वतन्त्र छन्। तीज अहिले पनि सामाजिक सद्भाव, पुनर्मिलन र मनोरञ्जनको अवसर बनेको छ, तर यो पर्वलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट व्याख्या गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।