नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा धान उत्पादन घट्दै गएको छ भने चामलको आयात बढ्दो छ। आर्थिक वर्ष २०७४/७५ देखि २०७८/७९ सम्मको तथ्यांक हेर्दा, २०७८/७९ मा धान उत्पादन अघिल्ला वर्षहरूमध्ये सबैभन्दा कम भएको सरकारी तथ्यांकले देखाउँछ।
२०७७/७८ मा कुल ५६ लाख मेट्रिकटनभन्दा बढी धान उत्पादन भए पनि २०७८/७९ मा त्यो संख्या घटेर ५१ लाख ३० हजार मेट्रिकटनमा सीमित भयो। विशेषतः असोजदेखि कात्तिकको बीचमा परेको असामान्य वर्षा र आँधीहुरीले उत्पादनमा ठूलो असर गरेको कृषि मन्त्रालय स्रोत बताउँछ।
उत्पादन कम हुनुको पछाडि मलको अभाव, खेतीयोग्य जमिन घट्नु र प्लटिङबाट खेत मासिँदै जानुजस्ता कारणहरू रहेका छन्। सरकारले २०७५/७६ मा मल खरिदका लागि ६ अर्ब रुपैयाँ विनियोजन गरे पनि मागको ५० प्रतिशत मात्र मल आपूर्ति भएको थियो।
गण्डकी बाहेक अन्य सबै प्रदेशमा धान उत्पादन घटेको छ। सुदूरपश्चिममा ३१.४९ प्रतिशत र लुम्बिनीमा १८.३८ प्रतिशतले कमी आएको देखिन्छ। यद्यपि, चैते धानको उत्पादन भने ०.३३ प्रतिशतले बढेको छ।
FAO का अनुसार, नेपालमा धानको औसत उत्पादकत्व अझै विश्व औसतभन्दा कम छ — नेपालमा ३.५ टन प्रतिहेक्टरको औसत रहेकामा विश्व औसत ४.७ टन प्रतिहेक्टर हो। यस्तो अवस्थामा, नेपालमा अझै चामलको मागअनुसारको धान उत्पादन नभएर हरेक वर्ष ३० अर्ब रुपैयाँ बराबरको चामल आयात भइरहेको छ।
सरकारका अनुसार, नेपाललाई चामलमा आत्मनिर्भर बनाउन अझै १३ लाख मेट्रिकटन धानको थप उत्पादन आवश्यक छ। त्यसका लागि उन्नत प्रविधि, मलको समयमै आपूर्ति, मौसम पूर्वानुमानमा आधारित खेती र खेतीयोग्य जमिनको संरक्षण अत्यावश्यक रहेको विज्ञहरूको सुझाव छ।