नेपाल राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो महिनाको आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति सार्वजनिक गर्दै विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढ्दै गएको तर आन्तरिक अर्थतन्त्र सुस्त रहेको जनाएको छ।
विदेशी मुद्रा सञ्चिति:
असार मसान्तमा २६ खर्ब ७७ अर्ब ६८ करोड रहेको कुल विदेशी मुद्रा सञ्चिति साउनमा २८ खर्ब ६ अर्ब ४ करोड पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा यो २० अर्ब ३ करोड छ। राष्ट्र बैंकमा २५ खर्ब ११ अर्ब ४५ करोड र बैंक तथा वित्तीय संस्थामा २ खर्ब ९४ अर्ब ५८ करोड रहेको छ।
विदेशी मुद्रा पर्याप्त हुनुले मुलुकले १६.६ महिनासम्मको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने अवस्था बनाएको छ। तर पूर्वकार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापाका अनुसार, “सञ्चिति थुप्रिनु अर्थतन्त्रले अपेक्षित काम नगरेको संकेत हो। पर्याप्त मुद्रा भए पनि विकास निर्माणमा प्रयोग नहुँदा यो थुप्रिएको हो।”
आन्तरिक अर्थतन्त्रको चुनौती:
सरकारको विकास खर्च साउनमा जम्मा ४६ अर्ब मात्र र राजस्व संकलन ८४ अर्ब ४७ करोड मात्रै भएको छ। वार्षिक १५ खर्बको लक्ष्यको तुलना गर्दा मासिक राजस्व उठाउन अझै कम छ।
चालु खाता ७८ अर्ब १४ करोडले बचतमा र शोधनान्तर ९९ अर्ब ३० करोडले बचतमा रहेको छ। वैदेशिक रोजगारबाट आउने विप्रेषण २९% ले वृद्धि भई १ खर्ब ७७ अर्ब ४१ करोड पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा २५% वृद्धि भई १ अर्ब २७ करोड पुगेको छ।
कुल वस्तु निर्यात ९५.७% ले वृद्धि भई २३ अर्ब ९३ करोड पुगेको छ भने कुल वस्तु आयात ११.४% ले वृद्धि भई १४३ अर्ब ४ करोड पुगेको छ।
मुद्रा प्रदाय र वित्तीय अवस्था:
साउनमा विस्तृत मुद्रा प्रदाय मासिक ०.७% ले घटेको छ। बैंकमा अझै तरलता धेरै छ, तर कर्जाको माग बढेको छैन। निक्षेप परिचालन ०.८% र निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा ०.१% ले घटेको छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाबीचको अन्तरबैंक ब्याजदर २.७५% र ९१–दिन ट्रेजरी बिलको ब्याजदर २.६५% रहेको छ।
महँगी र उपभोक्ता मूल्य सूचकांक:
साउनमा वार्षिक उपभोक्ता मुद्रास्फीति १.६८% रहेको छ। तर तेल तथा घिउको मूल्य क्रमशः १०.९७% ले बढेको छ। तरकारी १८.५६% ले घटेको छ भने माछा र मासु २.४१% ले घटेको छ।
निष्कर्ष:
नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चिति अभाव छैन, तर आन्तरिक अर्थतन्त्रको गति सुस्त, सरकारी खर्च कम र विकास निर्माणमा अपेक्षित प्रगति नभएको देखिएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, मुद्रा सञ्चिति भएको भए पनि यसको सही उपयोग नहुँदा देशको आर्थिक विकासमा चुनौती कायम छ।