नेपाली साहित्यका महान विभूति आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१२औँ जन्मजयन्ती आज नेपाल र विदेशका नेपाली भाषी क्षेत्रहरूमा विविध कार्यक्रममार्फत मनाइँदैछ।
साहित्यमा नेपाली भाषाको पहिलो भावानुवादमा आधारित ‘रामायण’ सिर्जना गरेर भानुभक्तले नेपाली साहित्यमा युगान्तकारी योगदान दिएका हुन्। उनले संस्कृत भाषाको रामकथालाई नेपाली लोक लयमा भावानुवाद गरी सामान्य जनताबीच लैजाने कार्य गरे, जसका कारण उनलाई आदिकवि भनिएको हो।
तनहुँको चुँदी रम्घामा वि.सं. १८७१ मा जन्मिएका भानुभक्तले ‘रामायण’, ‘वधुशिक्षा’, ‘भक्तमाला’, ‘प्रश्नोत्तर’, ‘रामगीता’ लगायत कविता र काव्य कृतिहरू लेखेका थिए। खासगरी ‘भोलिभोलि भन्दैमा सब घर बितिगो, बक्सियोस् आज झोली’ जस्ता काव्यहरूले तत्कालीन समाजप्रति उनको आलोचनात्मक दृष्टिकोण प्रकट गर्छ।
भानुभक्तको साहित्यिक योगदान:
- नेपाली भाषालाई आमजनतासम्म पुर्याउने पहल
- रामायणलाई नेपालीमा भावानुवाद गरेर भाषिक एकताको आधार बनाउने
- शुद्ध र सरल भाषामा साहित्य सिर्जना
- सरकारी ढिलासुस्ती र सामाजिक बेथिति विरुद्धको कवित्व
सांस्कृतिक र राष्ट्रिय एकताको प्रतीक:
भानुभक्तले पृथ्वीनारायण शाहको भूगोल एकीकरणपछि भाषिक एकता दिलाएर नेपाली राष्ट्रियता सुदृढ गरेका थिए। त्यसैले उनी नेपाली राष्ट्रिय चेतना, जातीय एकता र भाषिक अभिवृद्धिका प्रतीक मानिन्छन्।
देश–विदेशमा भानु जयन्ती कार्यक्रम:
काठमाडौंको रानीपोखरीस्थित भानुभक्तको शालिकमा माल्यार्पण र प्रभातफेरी कार्यक्रम हुँदैछ। दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान र बर्मालगायतका नेपाली भाषाभाषी समुदायहरूले पनि भानु जयन्तीलाई भाषिक पर्वको रूपमा मनाइरहेका छन्।
आदिकवि उपाधिबारे बहस:
केही समालोचकहरूले भानुभक्तभन्दा पहिला कविता लेख्ने अरू कविहरू भएको तर्क गर्दै उनलाई आदिकवि भन्न मिल्दैन भनी शंका उठाउँछन्। तर भानुभक्तको भाषिक योगदान र रामायणको प्रभावका आधारमा उनी आदिकवि भन्न योग्य भएको त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरूले बताउँछन्।