मधेसी र थारु समुदायका महिलाहरूले आजदेखि तीन दिनसम्म मनाइने जितिया पर्व सुरु गरेका छन्। यो पर्व जेन–जी आन्दोलनले सिर्जना गरेको तनाव र पीडा भुलेर धार्मिक, सांस्कृतिक र पारिवारिक उत्साह बढाउने अवसर बनेको छ।
पर्वको प्रारम्भिक दिन
- पहिलो दिन महिलाहरू नदी, पोखरी वा जलाशयमा स्नान गरेर शरीर र मन शुद्ध पार्ने परम्परा पालन गर्छन्।
- स्नान पछि विशेष परिकार र प्रसाद तयार पारेर ग्रहण गर्ने चलन छ।
- लहानकी अम्बिका यादवका अनुसार, घिरौंलाको पातमा पिना (खैर) र माटो चढाइने प्रथा छ।
दोस्रो दिन
- आश्विन कृष्णपक्ष अष्टमीमा ब्रतालु महिला निराहार बस्ने र गाउँको एक स्थानमा जम्मा भई जितुवाहनका कथा श्रवण, गीत र भजन गाउने चलन छ।
अन्तिम दिन (पारण)
- नदी, पोखरी वा जलाशयमा स्नान गरी पूजा गर्ने।
- घरमा दही तथा सखरको प्रसाद बनाइ चढाउने र ग्रहण गर्ने परम्परा छ।
धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व
- सन्तानको दीर्घ जीवन, पुत्र प्राप्ति र पारिवारिक सुख–शान्तिका लागि महिलाहरूले व्रत बस्छन्।
- भविष्य पुराणका अनुसार राजा शालिवहानको समयदेखि शुरु भएको यस पर्वले पुत्रको दीर्घायु र सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने मान्यता छ।
- व्रतालु महिलाले ३६ घण्टासम्म निर्जल र निराहार बस्ने भएकाले जितिया पर्व अति कठोर पर्व मानिन्छ।
सामाजिक र पारिवारिक आयाम
- व्रत बस्नुभन्दा अघिल्लो दिन महिलाहरू माइतीमा जम्मा भई सुखदुःख साट्ने, मेलमिलाप गर्ने चलन छ।
- पितृ पक्षमा अन्य ब्राह्मणीहरूलाई निम्तो दिई भोजन गराउने प्रथा (‘पितराइन’) समेत हुन्छ।
पौराणिक कथा
- भविष्य पुराण अनुसार राजा शालिवानका पुत्र जितुवाहनमाथि महादेवको कृपा थियो।
- सन्तानको अकाल मृत्युबाट बचाउन महिलाले व्रत बसेको र महादेवले वरदान दिएका भन्ने कथा यस पर्वसँग जोडिएको छ।
- पर्वमा स्यालनी र चिल जस्ता चराचरा पूजासहित कथा सुनाउँदै धार्मिक महत्त्व दर्शाइन्छ।