नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो पर्व यमपञ्चक (तिहार) आजदेखि सुरु भएको छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालका अनुसार, आज बिहान सूर्योदयकालमै त्रयोदशी तिथि परेकाले आज काग तिहार मनाइने निर्णय गरिएको हो।
काग तिहार र यमदीपदानको धार्मिक महत्व
ढकालका अनुसार, “सायंकालमा त्रयोदशी भएका दिन यमदीपदान गर्नुपर्छ र प्रातःकालमा त्रयोदशी भएमा काग तिहार मनाउनुपर्छ भन्ने शास्त्रीय परम्परा”अनुसार आजको तिथि निर्धारण गरिएको हो।
यमपञ्चकको अवसरमा यमदीपदान गर्दा मृत्युपछि हुने यमयातनाबाट मुक्ति पाइने धार्मिक विश्वास छ।
धनतेरस (धनत्रयोदशी) पर्व भने शनिबार नै मनाइएको हो।
यमदीपदान गर्दा परिवारका सदस्यहरूको सङ्ख्या अनुसार दीयो बालिन्छ र दक्षिण तर्फ फर्काएर दान गर्नुपर्छ।
शास्त्रअनुसार, कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म — अर्थात् भाइटीकासम्म — यमदीपदान गर्न सकिन्छ।
आजै धनवन्तरी जयन्ती पनि मनाइँदैछ।
भाइटीकाको उत्तम साइत: कात्तिक ६ गते बिहीबार ११:३९ बजे
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार, यस वर्ष भाइटीका (भाइपूजा) को उत्तम साइत कात्तिक ६ गते बिहीबार बिहान ११:३९ बजे रहेको छ।
कात्तिक ३ गते सोमबार बिहान नरक स्नान र कुकुर तिहार, साँझ लक्ष्मीपूजा पर्छ।
त्यस दिन दिउँसो २:५२ बजेसम्म कात्तिक कृष्ण चतुर्दशी र त्यसपछि औंशी तिथि लाग्ने भएकाले, समितिले यसै आधारमा पर्वसम्बन्धी निर्णय गरेको जनाएको छ।
भाइपूजा र किजा पूजा कात्तिक ६ गते
समितिका अध्यक्ष ढकालका अनुसार, औंशी तिथिमा गरिने स्नान र दान भने कात्तिक ४ गते बिहान गर्नुपर्छ।
त्यस दिन दिउँसो ४:२९ बजेसम्म औंशी तिथि रहनेछ।
शास्त्रीय विधिअनुसार, भाइपूजा तथा नेवारी समुदायले मनाउने किजापूजा (म्हपूजा) पनि कात्तिक ६ गते बिहीबार मनाइनेछ।
तिहार पर्वको सांस्कृतिक महत्व
तिहारलाई प्रेम, कृतज्ञता र उज्यालोको पर्व मानिन्छ।
यो पर्वले मनुष्य, जनावर, देवीदेवतादेखि भाइबहिनीबीचको आत्मीय सम्बन्धलाई सम्मान गर्दछ।
पहिलो दिन काग तिहार, दोस्रो दिन कुकुर तिहार, तेस्रो दिन लक्ष्मीपूजा, चौथो दिन गाईपूजा–गोवर्धन पूजा–म्हपूजा, र पाँचौं दिन भाइटीका गरी यो पर्व पाँच दिनसम्म मनाइन्छ।