आयात–निर्यात अन्तर झन्डै ४ खर्ब, तीन महिनामै व्यापार घाटा १२% ले बढ्यो

नेपालको वैदेशिक व्यापारमा अझै पनि आयातको दबदबा कायम छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा (साउनदेखि असोजसम्म) नेपालले ५ खर्ब ४० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक व्यापार गरेको भन्सार विभागले जनाएको छ।

निर्यातमा गत वर्षको तुलनामा ८९.६७ प्रतिशत वृद्धि देखिए पनि आयातको आकार अझै विशाल रहेकाले व्यापार घाटा झन्डै ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

गत वर्षको सोही अवधिमा व्यापार घाटा ३ खर्ब ५२ अर्ब थियो। यस वर्षको घाटा १२.१८ प्रतिशतले बढेको हो।

आयात र निर्यातको अवस्था

• आयात रकम: ४ खर्ब ६८ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ
• निर्यात रकम: ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ
• कुल व्यापार घाटा: ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ

आयातमा सुधार देखिए पनि आयातको तुलनामा निर्यात अझै निकै न्यून छ, जसले अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको विज्ञहरूको मूल्यांकन छ।

कृषि उपजकै आयात उच्च

भन्सार विभागका अनुसार स्वदेशमै उत्पादन हुने कृषि उपजहरूकै आयात उच्च देखिएको छ।

• तरकारी आयात: ८ अर्ब ६४ करोड २८ लाख रुपैयाँ
• तरकारी निर्यात: ३५ करोड ३५ लाख रुपैयाँ
• खाद्यान्न आयात: १२ अर्ब ४७ करोड ७४ लाख रुपैयाँ
• खाद्यान्न निर्यात: ३ करोड १२ लाख रुपैयाँ

कृषि उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्ने सरकारी योजना रहे पनि व्यावहारिक स्तरमा आयातमा निर्भरता बढ्दो छ।

पेट्रोलियम पदार्थदेखि सवारीसाधनसम्म प्रमुख आयात

तीन महिनाको अवधिमा नेपालले सबैभन्दा बढी रकम पेट्रोलियम पदार्थ आयातमा खर्च गरेको छ।

यी पाँच वस्तुले मात्रै कुल आयातको ठूलो हिस्सा ओगटेका छन्।

सुन आयातमा ११४% वृद्धि

भन्सार तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा नेपालले ६०५ किलो सुन आयात गरेको छ — जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिभन्दा ११४.६९% बढी हो।

गत वर्ष सोही अवधिमा ११३.५ किलो सुन आयात भएको थियो।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सुनको दैनिक आयात कोटा २० किलोबाट बढाएर २५ किलो पुर्‍याएपछि सुनको आयातमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको देखिन्छ।

सुनको मूल्य उच्च भए पनि माग घटेको छैन, जसले बजारमा लक्जरी वस्तु उपभोग बढिरहेको संकेत गर्छ।

महालेखा परीक्षकको सुझाव: आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धन

महालेखा परीक्षकको कार्यालयले जारी गरेको प्रतिवेदनमा स्वदेशी उद्योग, सीप, श्रम र कच्चा पदार्थमा आधारित उत्पादनमा जोड दिन सुझाव दिएको छ।

प्रतिवेदनमा भनिएको छ:

“अर्थतन्त्रको बलियो आधार स्थानीय उत्पादन भएकाले आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धन हुने नीति तथा कार्यक्रम ल्याउन आवश्यक छ।”

त्यसका लागि उच्च मूल्य अभिवृद्धि गर्ने उद्योग, घरेलु उत्पादन प्रवर्द्धन र वित्तीय प्रोत्साहनका कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।

निर्यात वृद्धिको संकेत उत्साहजनक भए पनि आयातको तीव्र विस्तारले व्यापार घाटा अझै नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन।
सुन, पेट्रोलियम, र कृषि वस्तु आयातका कारण विदेशी मुद्रा बाहिरिने दर बढ्दै गएको छ।

आर्थिक विश्लेषकहरूका अनुसार, उत्पादनमुखी लगानी र निर्यातमुखी नीतिमा केन्द्रित नभएसम्म व्यापार घाटा घटाउने लक्ष्य कठिन छ।