केही वर्षअघिसम्म निस्दी गाउँपालिका–५, गल्धाका किसान अदुवा बेच्न बजार पुग्दा बिचौलियाको भर पर्नुपर्ने बाध्यता थियो। तर, अहिले सोही गाउँका महिलाले सहकारीमार्फत उत्पादन गरेको सुकेको अदुवा चाना (Ginger Chips) जर्मनीसम्म निर्यात हुँदैछ।
२०७३ सालमा स्थापना भएको गल्धा सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्थाले गाउँको कृषि उत्पादनलाई व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाउँदै आएको छ। विशेष गरी महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्यसहित अदुवाको खेतीलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
उत्पादनदेखि निर्यातसम्मको यात्रा
गल्धाका ५४१ जना महिला सेयर सदस्यमध्ये २७२ जनाले अहिले अदुवा खेती गर्दै आएका छन्। करिब ९ सय रोपनी क्षेत्रमा खेती गरिएको अदुवा सहकारीले ६० रुपैयाँ प्रतिकेजीको दरले किसानबाट खरिद गर्छ।
सहकारीकी व्यवस्थापक डिलमाया सारुका अनुसार, खरिद गरिएको ताजा अदुवाबाट चाना बनाउने काम मेसिनबाट गरिन्छ। साढे ६ केजी अदुवा प्रशोधन गर्दा १ केजी चाना मात्र तयार हुन्छ।
गत वर्ष मात्रै १ लाख १५ हजार केजी ताजा अदुवाबाट १४ हजार ५६० केजी सुकेको चाना उत्पादन गरिएको थियो। जर्मनीमा प्रति केजी ४९३.९ रुपैयाँमा निर्यात गरिएको चानाबाट ७१ लाख ९१ हजार रुपैयाँको आम्दानी भएको हो।
अर्ग्यानिक प्रमाणिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय माग
अदुवा अर्ग्यानिक हो कि होइन भनेर जर्मनीको सेरेस कम्पनीले गाउँमै आएर प्रमाणिकरण गर्छ। परीक्षणपछि मात्रै अदुवा यूरोप निर्यात गर्न पाइन्छ। अहिले गल्धा क्षेत्रको अदुवा मात्र अर्ग्यानिक प्रमाणित भएको छ। सहकारीले आगामी वर्षहरुमा छिमेकी क्षेत्रहरू— ज्यामिरे, मित्याल, झिरुवास र सहलकोटको अदुवा पनि प्रमाणिकरण गर्ने तयारी गरेको छ।
जुस र काँचो अदुवा पनि निर्यात
यस वर्ष ८ हजार ६९० केजी अदुवा जुसका लागि जर्मनी पठाइएको छ, जसबाट सहकारीले ८ लाख १९ हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेको हो। साथै, २० हजार केजी काँचो अदुवाको माग भए पनि उत्पादन कम भएकाले थोरै मात्र निर्यात गरिएको सहकारीकी अध्यक्ष अम्माया मश्राङ्गीले जानकारी दिइन्।
हेफर इन्टरनेशनलको साथ
अदुवा उत्पादन र प्रशोधनमा हेफर इन्टरनेशनल नेपालले आर्थिक र प्राविधिक सहयोग पुर्याएको छ। धुने, चाना बनाउने, सुकाउने, पिस्ने र प्याकेजिङ गर्ने मेसिन सामग्रीको सहयोगले महिलाहरूलाई रोजगारसमेत दिइएको छ।
अदुवा व्यापारको राष्ट्रिय परिदृश्य
नेपालबाट चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा ५४ करोड ३६ लाख रुपैयाँ बराबरको ३२ लाख केजी अदुवा विभिन्न देशमा निर्यात भएको छ। जसमध्ये सबैभन्दा धेरै भारतमा २८ करोड ७८ लाख बराबरको ताजा अदुवा निर्यात भएको छ। सुठो अदुवा भने १७ करोडभन्दा बढी मूल्यको जर्मनीमा पठाइएको छ।
निस्दी गाउँको अदुवा खेती अब राष्ट्रियभन्दा पनि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको नमूना बन्दै गएको छ। महिला सशक्तीकरण, सहकारी प्रवर्द्धन र अर्ग्यानिक उत्पादनमा आधारित यस्तो नमूना खेतीले नेपालमा आर्थिक विकास र ग्रामीण रोजगार सृजनामा नयाँ ढोका खोलेको छ।