नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार (यमपञ्चक) आजदेखि विधिवत् सुरु भएको छ। यस वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीया सम्म पर्व मनाइनेछ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार, आज दिउँसो १ः२३ बजेसम्म द्वादशी तिथि रहेको छ र त्यसपछि त्रयोदशी तिथि लाग्ने भएकाले धनतेरस (धनत्रयोदशी) मनाइँदैछ।
तिहारका दिन र पर्वहरूको क्रम
- धनतेरस एवं यमदीपदान (कात्तिक १ गते):
- त्रयोदशी तिथिमा धनतेरस पूजा र यमदीपदान सुरु।
- यमदीपदान गर्दा परिवारको सदस्य सङ्ख्या अनुसार दक्षिणतर्फ फर्केर गर्ने।
- यस दिन यमयातनाबाट मुक्ति पाइने विश्वास छ।
- काग तिहार (कात्तिक २ गते आइतबार):
- त्रयोदशी तिथि अनुसार बेलुकी यमदीपदान, प्रातः काग तिहार।
- नरक स्नान गरी विधिपूर्वक स्नान र बत्ती बालेर नदीमा बगाउनाले नरकको यातना टरिन्छ।
- कुकुर तिहार र लक्ष्मीपूजा (कात्तिक २–३ गते):
- बिहान कुकुर तिहार र बेलुकी लक्ष्मीपूजा।
- लक्ष्मीपूजाको समय औँसी तिथिसँग मेल खान्छ।
- गाई–गोबर–गोवद्र्धन पूजा (कात्तिक ५ गते):
- हलितिहार, बलीपूजा, आत्म (म्ह) पूजा र नेपाल संवत् ११४६ को आरम्भ।
- शास्त्रीय वचन अनुसार प्रतिपदाको दिन सूर्योदयसँगै गाई, गोरु, गोवद्र्धन पूजा।
- भाइटीका / भाइपूजा (कात्तिक ६ गते बिहीबार):
- शुभ साइत बिहान ११:३९ बजे।
- पश्चिम–पूर्व दिशानुसार दाजुभाइ–दिदीबहिनीको टीका विनिमय।
- सूर्यास्तसम्म टीका लगाउन सकिन्छ।
पर्वको सांस्कृतिक महत्व
- झिलीमिली प्रकाश: राजधानी र प्रमुख शहरहरूमा बत्ती बालेर वातावरण उत्सवमय बनाइन्छ।
- देउसी–भैलो: लक्ष्मीपूजा र गोवद्र्धन पूजाका दिन भैलो खेलिने परम्परा।
- अन्य गतिविधि: कौडा, लंगुरबुर्जा, तासलगायत परम्परागत खेल।
- सुरक्षा: नेपाल प्रहरीले पटाका नपड्काई सभ्य रूपमा पर्व मनाउन आग्रह गरेको छ।
तिहार पर्व धनतेरसदेखि भाइटीका सम्मको सात दिनको उत्सव हो। यसमा यमदीपदान, काग तिहार, कुकुर तिहार, लक्ष्मीपूजा, गाई–गोबर पूजा र भाइटीका विशेष महत्व राख्छन्। राजधानी र शहरहरू झिलीमिली बत्तीले सजिन्छन् र सांस्कृतिक गतिविधिहरूले समुदायमा उत्साह फैलाउँछ।