आज मार्गशीर्ष शुक्ल पूर्णिमा का दिन, किराँत समुदायले उधौली पर्व मनाउँदै छन्। यो पर्व पितृको सम्मान र प्रकृतिप्रति आभार व्यक्त गर्ने दिनका रूपमा मनाइन्छ। किरात समुदायभित्रका विभिन्न जातले यस पर्वलाई फरक–फरक नाममा मनाउने गर्छन्—
- याक्खा जात: चासुवा
- सुनुवार जात: फोलस्यादर
- राई जात: उधौली सकेला
- लिम्बू जात: चासोक तङ्नाम
लिम्बूहरूले यस पर्व तीन दिनअघि नै मनाउन सुरु गरेका थिए। आज सबै जातीय समूहले उधौली सकेला अर्थात् मुख्य पर्व धुमधामसँग मनाउँदैछन्।
पर्वको महत्व र रीतिरिवाज
किराँतहरूले अन्नबाली पाकेपछि इष्टदेवता र पितृलाई समर्पण गर्दै, खाना खानको अनुमति माग्ने परम्परा राखेका छन्।
- उँभौली (वैशाख शुक्ल पूर्णिमा): बाली लगाउँदा मनाइने पर्व
- उधौली (मार्गशीर्ष शुक्ल पूर्णिमा): बाली राम्रो भएकोमा धन्यवाद दिने पर्व
पर्वमा किराँत महिला–पुरुष जातीय पोशाकमा सजिएर च्याब्रुङ बाजाको तालमा धाननाच नाच्दै पूजा स्थलमा पुग्छन्। पूजापछि परम्परागत चण्डीनाच, च्याब्रुङनाच, ढोलनाच लगायतका नाच, सांस्कृतिक कार्यक्रम र खेलकुद प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिन्छ।
विशेष पूजा स्थल र देवता
- ललितपुरको सानो हात्तीवन: ऐतिहासिक धार्मिक तीर्थस्थल
- लिम्बू देवता: युमासामाङ र थेवासामाङ
- किराँत देवता: तागेरा निङ्वाफुमाङ (अदृश्य शक्ति, मूर्ति/प्रतिमा हुँदैन)
अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, उँभौलीमा माथिबाट तल झर्ने र उधौलीमा तलबाट माथि जाने परम्परा पर्यावरण अनुकूल रूपमा लिइन्छ।
नेवार समुदायको यःमरी पूर्णिमा
नेवारहरूले आज यःमरी पूर्णिमा (यःमरी पुन्हि) पनि मनाउँदैछन्।
- ‘यः’ = मनपर्ने
- ‘मरी’ = रोटी
- ‘पुन्हि’ = पूर्णिमा
यो पर्वमा नयाँ धानको चामलबाट बनेको पिठोमा चाकु, खुवा र तिल राखेर मिठो यःमरी बनाइन्छ।
खस–आर्य समुदायले मनाउने धान्य पूर्णिमा, नेवारको यःमरी पूर्णिमा, र किराँतको उधौली सबैको भाव समान छ—नयाँ अन्न बालीको सम्मान र देवतालाई चढाउने परम्परा।
सार्वजनिक बिदा
आजको अवसरमा सरकारले देशभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ। यस दिन सबैले आफ्ना परम्परा र संस्कृतिका अनुसार पर्व मनाउँछन्।