भोजपुर जिल्लाको परम्परागत पहिचान मानिने ‘भोजपुरे खुकुरी’ अहिले देशभित्र मात्र नभई अन्तरराष्ट्रिय बजारमै लोकप्रिय बनेको छ। तर, नयाँ पुस्ताले परम्परागत कालीगढ पेसाप्रति रुचि नदेखाउँदा उत्पादनमा गम्भीर संकट देखिएको व्यवसायीहरूको गुनासो छ।
उत्पादनमा कमी, माग धान्न कठिनाइ
भोजपुरे खुकुरी बनाउने परम्परागत दक्ष कालीगढको सङ्ख्या घट्दै गएपछि बजारको माग धान्न मुस्किल भएको छ। स्थानीय कालीगढ हर्कबहादुर विश्वकर्माका अनुसार गाउँघरमा दक्ष जनशक्ति नहुँदा खुकुरी उत्पादनमा कमी आएको छ।
उनले भने,
“पछिल्लो समय देश–विदेशबाट भोजपुरे खुकुरीको माग बढेको छ, तर उत्पादन गर्न सक्ने दक्ष कालीगढ अभावमा बजारको माग पुरा गर्न मुस्किल परेको छ।”
बजार मूल्य र प्रकार
बजारमा मुख्यत: भोजपुरे, सिरुपाते, चित्लाङ्गे र कोथीमोदा खुकुरीको बढी माग छ। व्यवसायी दिनेश गजमेरका अनुसार खुकुरीको मूल्य आकारअनुसार रु १,००० देखि २०,००० सम्म पर्छ। बाहिरका जिल्लाबाट सयौँ खुकुरीको माग आउने भए पनि पर्याप्त आपूर्ति गर्न कठिनाइ हुने गरेको छ।
पेसाप्रति रुचि घट्दै
अघिल्ला वर्षहरूमा धेरै कालीगढ भए पनि अहिले यो पेसा व्यावसायिक रूपमा अघि बढाउनेहरूको सङ्ख्या न्यून हुँदै गएको छ। बढी मेहनत लाग्ने, कच्चा पदार्थको अभाव र नयाँ पुस्तामा मोह नहुने कारणले कालीगढ पेसा संकटमा परेको छ।
कृषि औजारमा पनि असर
खुकुरी मात्र नभई गाउँघरमा आवश्यक कृषि औजार बनाउन पनि कालीगढ अभावमा समस्या देखिएको छ। विदेश जाने लहर बढेसँगै परम्परागत आरन उद्योग बन्द हुँदै जाँदा खेतीपातीका लागि चाहिने औजार उत्पादनमा समेत कठिनाइ आएको छ।
निष्कर्ष
भोजपुरे खुकुरीले विश्व बजारमै पहिचान बनाइसकेको छ। तर, दक्ष कालीगढको पुस्तान्तरण नहुँदा यो पेसा संकटमा परेको छ। आवश्यक संरक्षण, प्रवर्द्धन र नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्ने पहल नभए भविष्यमा यो परम्परा हराउने खतरा छ।