नेपाल सरकारले अबदेखि विदेशी बोर्डबाट सञ्चालित विद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीलाई भर्ना गर्न नपाइने व्यवस्था गर्न लागेको छ। आगामी शैक्षिक सत्रदेखि नै यो नीति लागू हुने शिक्षा मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ।
शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री रघुजी पन्तले प्रतिनिधिसभाको शिक्षा समितिमा भएको छलफलमा यस्तो धारणा लिखित रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनका अनुसार विद्यालय शिक्षा विधेयक लागू हुनेबित्तिकै उक्त निर्णय कार्यान्वयनमा आउनेछ।
के भन्छ विधेयक?
विद्यालय शिक्षा विधेयकको दफा १० अनुसार नेपालस्थित कूटनीतिक नियोगले आफ्ना नागरिकका लागि मात्र विदेशी पाठ्यक्रममा आधारित विद्यालय सञ्चालन गर्न सक्ने व्यवस्था छ। तर उपदफा ३ मा भनिएको छ — “यो ऐन जारी भएपछिको पहिलो सत्रदेखि विदेशी बोर्ड स्कूलहरूले नेपाली विद्यार्थी भर्ना लिन पाउने छैनन्।”
शिक्षा मन्त्रालयका उपसचिव केदार कोइरालाले जानकारी दिँदै भने, “नेपाली बालबालिका नेपालबारे पढ्न, बुझ्न र चिन्न नसकेको गुनासो आएको छ। विदेशी पाठ्यक्रम पढेर उनीहरू नेपाल र नेपाली समाजप्रति अनभिज्ञ भइरहेका छन्।”
उनका अनुसार अबदेखि यस्ता विद्यालयहरूले नेपाली विद्यार्थीलाई भर्ना दिन नपाउने र हाल अध्ययनरतलाई भने पाठ्यक्रम सकिएसम्म पढ्न दिनेछ।
५० हजार नेपाली विद्यार्थी प्रभावित हुने
शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार हाल नेपालमा अमेरिकी, बेलायती, भारतीय र फ्रान्सेली बोर्डका २१ विद्यालय सञ्चालनमा छन्। ती विद्यालयमा लगभग ५० हजार नेपाली विद्यार्थी अध्ययनरत छन्।
मन्त्रालयकी शाखा अधिकृत उषा ढकाल लामिछानेका अनुसार सन् १९५१ मा स्थापना भएको सेन्ट जेभियर्स स्कूल नेपालको पहिलो विदेशी बोर्ड स्कूल हो। त्यसपछिका दशकेहरूमा धेरै विदेशी बोर्ड विद्यालय खुलेका छन्।
तर मन्त्रालयमा ती स्कूलहरूको सम्पूर्ण विवरण अझै छैन। “०७२ अघि उनीहरू दूतावासमार्फत मात्र दर्ता हुन्थे। अहिले भने शिक्षा मन्त्रालयमा दर्ता हुन थालेका छन्,” लामिछानेले भनिन्।
कसरी लागू हुनेछ नयाँ व्यवस्था?
शिक्षा विधेयक पारित भएलगत्तै विदेशी बोर्ड स्कूलहरू कानुनी दायरामा ल्याइनेछ। कार्यविधि र मापदण्ड तय गरेर अनुगमन गरिने शिक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ।
“अहिलेसम्म मन्त्रालयकै प्रतिनिधिलाई स्कूलमा प्रवेश गर्न रोक लगाइन्थ्यो। अब त्यस्तो हुन दिने छैन,” शाखा अधिकृत लामिछानेले स्पष्ट पारिन्।
नेपालमा सञ्चालनमा रहेका प्रमुख विदेशी बोर्ड स्कूलहरू
- दिल्ली पब्लिक स्कुल, काठमाडौं, विराटनगर, धरान, पर्सा
- ब्रिटिस स्कुल, ललितपुर
- लिंकन स्कुल, रविभवन
- अन्तर्राष्ट्रिय फ्रेन्च स्कुल, लाजिम्पाट
- डिएभी स्कुलहरू, वीरगन्ज, ललितपुर
- राय स्कुल, काठमाडौं
- प्रिमियर इन्टरनेसनल, ललितपुर
- अलोक विद्याश्रम, काठमाडौं
यी सबै विद्यालयमा कक्षा १२ सम्मको पढाइ हुन्छ, भने फ्रेन्च स्कुलमा कक्षा ५ सम्म पढाइ हुन्छ।
अब के हुन्छ?
सरकारले नेपाली विद्यार्थीलाई नेपाली समाज, भाषा र संस्कृतिबारे सचेत बनाउन यस्तो कठोर कदम चाल्न लागेको हो। शिक्षा मन्त्रालयको अनुसार, नेपालमा रहेका विदेशी बोर्ड विद्यालयहरूमा अबदेखि नेपाली विद्यार्थीले भर्ना पाउने छैनन्। हाल अध्ययनरत विद्यार्थी भने आफ्ना कक्षासम्म अध्ययन गर्न पाउनेछन्।