जावलाखेलस्थित सदर चिडियाखानाले वैशाख १ गतेदेखि साँझ ७ बजेसम्मको सन्ध्याकालीन सेवा सुरु गरेपछि पर्यटकको चापमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ।
यसअघि बिहान १० देखि साँझ ५ बजेसम्म मात्र खुल्ने चिडियाखानामा नयाँ समय तालिका लागू भएपछि वैशाख १५ देखि जेठ १५ गतेसम्म ९९ हजार २१९ जनाले अवलोकन गरेका छन्। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा १४ हजार ८८३ जना बढी हो।
चिडियाखानाका प्रमुख सत्यनारायण साहका अनुसार उक्त समय अवधिमा चिडियाखानाले करिब रु २५ लाख बढी आम्दानी गरेको छ। यस आम्दानीबाट चिडियाखानामा कार्यरत ७० जना कर्मचारीको तलब, जीवजन्तुको आहारा तथा अन्य व्यवस्थापन खर्च पुर्याइने गरिएको छ।
प्रवेश शुल्क विवरण (२०८२):
- नेपाली वयस्क: रु २००
- विद्यार्थी: रु १३५
- ज्येष्ठ नागरिक: रु १००
- बालबालिका: रु ७५
- सार्क मुलुकका नागरिक: रु ५००
- अन्य विदेशी नागरिक: रु १,०००
हाल चिडियाखानामा दैनिक औसत दुई हजार अवलोकनकर्ताहरू पुग्ने गरेका छन्। आकर्षण बढाउन वन्यजन्तुको राम्रो व्यवस्थापन, हरियाली प्रवर्धन र सरसफाइमा पनि जोड दिइएको छ।
रेडपाण्डाको मृत्यु र बाघ व्यवस्थापनको चुनौती
गत जेठ ३१ गते चिडियाखानामा रहेको एक मात्र दुर्लभ रेडपाण्डाको मिर्गौला फेल भएर मृत्यु भएको छ। उक्त रेडपाण्डा वि.सं. २०७२ मा ल्याइएको थियो।
व्यवस्थापनले गौरीशङ्कर संरक्षण क्षेत्र, लाङ्टाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज र इलाम क्षेत्रबाट नयाँ रेडपाण्डा ल्याउने प्रक्रिया अगाडि बढाइसकेको छ।
त्यसैगरी, चिडियाखानामा गैँडाको संख्या बढाउन चितवनबाट एक जोडी गैँडा ल्याइएको छ। हात्ती, बाघ, भालु, गोही, चिम्पाञ्जी, हिप्पोपोटामससहित १,३०० भन्दा बढी जीवजन्तु र ११७ प्रजातिका पशुपंक्षी चिडियाखानामा रहेका छन्।
हाल चिडियाखानामा पाँचवटा पाटेबाघ छन्। तर, खोरको अभावले गर्दा सबै बाघलाई एकैपटक अवलोकनमा राख्न सकिने अवस्था छैन। दुई जोडीलाई पालैपालो देखाइने र बाँकी एक बाघ ‘होल्डिङ’ खोरमा राखिएको छ। दुई भाले बाघ एकैसाथ राख्दा लडाइँको जोखिम रहने भएकाले यस्तो व्यवस्था गरिएको हो।
इतिहास र व्यवस्थापन
सदर चिडियाखाना विसं १९८९ मा राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशम्शेरले निजीरुपमा स्थापना गरेका थिए। सर्वसाधारणका लागि भने वि.सं. २०११ देखि मात्र खुला गरिएको हो।
वर्तमानमा चिडियाखाना राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषद्वारा सञ्चालनमा रहेको छ। पहिलो ३० वर्षको व्यवस्थापन सकिएपछि अर्को ३० वर्षका लागि पनि कोषलाई जिम्मेवारी दिइएको छ।
करिब ६ हेक्टर क्षेत्रमा फैलिएको यो चिडियाखाना नेपालको एक प्रमुख शैक्षिक र पर्यटकीय गन्तव्य बनेको छ।